Auteur: Hanneke van de Laar, bestuursvoorzitter FLAIRS en productmanager klantinformatie bij ING Bank

Iedereen zal het met me eens zijn als ik zeg dat banken zich momenteel in een uitdagende positie bevinden. De afgelopen jaren – met name gevoed door de financiële crisis – waren uitdagend en het imago van banken is er niet beter op geworden. Ook de komende jaren zijn een uitdaging voor de jonge bankier. Kunnen we dat imago ‘uitdeuken’? En zo ja, hoe?

Auteur: Tim Neijs, student aan de Duisenberg School of Finance

Het vertrouwen in banken is de afgelopen jaren sterk onder druk komen te staan. Instellingen vielen om als gevolg van het nemen van ongecontroleerde risico’s en het management van banken, die op kosten van de belastingbetaler gered waren, kregen nog vaak een forse beloning mee ook. Logischerwijs heeft dit tot veel onvrede geleid. Hoe herstellen we dit vertrouwen? Hoe zorgen we ervoor dat de klant weer centraal komt te staan en dat er niet meer zuiver voor eigen gewin wordt gehandeld waarbij iemand anders voor de kosten van wangedrag opdraait?

Auteur: Marleen Janssen Groesbeek, beleidsmedewerker duurzaamheid bij Eumedion en oprichter van het Platform Pure Winst

Als ouderwets opgeleide econoom heb ik geleerd dat het ondernemers en bedrijven verboden moet worden om met elkaar samen te werken en afspraken te maken. De grote argwaan voor kartelvorming wordt vaak geïllustreerd door het beroemde citaat uit ‘An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations’, geschreven door een van mijn favoriete filosofen Adam Smith (1723-1790). Smith schrijft: “people of the same trade seldom meet together, even for merriment and diversion, but the conversation ends in a conspiracy against the public, or in some contrivance to raise prices.”Net zoals dat andere beroemde citaat over de onzichtbare hand, is ook dit citaat decennia geleden uit zijn context gehaald en gebruikt door de klassieke economen om vrije markten te bevorderen. Iets waar niets op tegen is, mits de markten maar in staat zijn om alles wat er toe doet in te prijzen. Het is ook in die tijd dat werd bedacht dat de kosten van externe effecten van de markten – vervuiling, uitputting en uitbuiting – maar gedragen moesten worden door de gemeenschap. Wat de klassieke economen toen nog niet konden weten, was dat de industriële revolutie wel erg veel negatieve externe effecten zou genereren.

Dat Smith zich zorgen maakte over kartelvorming was niet zo vreemd. In zijn tijd bestond de Britse economie eigenlijk alleen maar uit kartels: dat waren de gilden. Ook in andere Europese landen beheersten gilden, zeg maar de brancheorganisaties van de 18e eeuw, de economie. Het was hen niet verboden om afspraken te maken, sterker nog, het systeem kon alleen maar functioneren omdat er geen vrije toetreding was: alleen na toestemming van het bestuur van het gilde kon je wever, bakker, smid, bankier of handelaar zijn.

Auteur: Nicolette Loonen, senior manager KPMG Advisory

De financiële crisis laat zien dat het oude niet meer voldoet en dat wij op zoek moeten naar het nieuwe. Maar zoeken wij wel in de goede richting? Ligt de oplossing in meer regels, complexere risicomodellen of intensiever toezicht? En hebben we daadwerkelijk doorgrond wat de oorzaken van de crisis waren?
Pas wanneer we alle oorzaken van de crisis blootleggen, kunnen we werken aan oplossingen die een antwoord zijn op de huidige vraagstukken.

Eén van de oorzaken die nu vaak over het hoofd wordt gezien is de disbalans tussen masculiene en feminiene waarden. Onze samenleving heeft de afgelopen decennia gefloreerd bij masculiene energie. Door doelgerichtheid, het aangaan van uitdagingen en een drang tot het verleggen van grenzen zijn er wereldconcerns gebouwd die hebben bijgedragen aan ons welvaartsniveau. Organisaties konden succesvol zijn omdat zij waren gebaseerd op hiërarchie, structuur, controle en regels.

Auteur: Rens van Tilburg, senior researcher van onderzoeks- en netwerkorganisatie SOMO en lid van het Sustainable Finance Lab

Financiële instellingen vormen het brein van het economisch lichaam. De hersenen bepalen waar de zuurstof heen stroomt en welke spieren worden aangespannen. Net zo bepalen bankiers welke nieuwe projecten een kans krijgen en waar het tijd is om af te bouwen. Ze doen dat door de opbrengsten in een onzekere toekomst in te schatten. Ook de bank van de toekomst zal daarom geen risicoloze bank zijn. Wel moet het er één zijn die risico’s en kansen beter inschat, juist ook waar het gaat om duurzaamheid.

De financiële crisis heeft ons er nog eens aan herinnerd dat in de financiële sector niet alles wat glinstert goud is. Waar alchemisten eeuwenlang faalden, wisten quants met hun ondoorgrondelijke formules uit vrijwel niets goud te maken. Helaas moeten we nu vaststellen dat zij met hun ingewikkelde financiële producten de risico’s niet enkel verminderden als wel deze verborgen.

De waarde die de financiële sector creëert laat zich dan ook niet eenvoudig in cijfers vangen. Het percentage van het nationaal inkomen dat de sector verdient is eerder een maat van kosten dan van opbrengsten. Recente herberekeningen van de productie van de sector, waarbij wordt gecorrigeerd voor risico’s, vinden dat deze in de jaren voor de crisis tussen de 20 procent (VS) tot wel 40 procent (eurozone) overschat waren. Na correctie voor risico bleken de rendementen van Amerikaanse banken niet twee keer zo hoog als, maar net onder, het gemiddelde te liggen. Onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk leert dat als je het rentevoordeel dankzij de ‘too big to fail’-status zou elimineren er van de fabelachtige winsten van de grote Britse banken weinig tot niets overblijft.

Auteur: Bart van Kampen, adviseur KPMG Advisory

In deze blog stel ik de vraag in hoeverre het huidige business- en verdienmodel van banken nog aansluit op de digitale ontwikkelingen en behoefte van de klant van morgen. Wat kunnen we leren van de (nu nog) hypothetische dreiging van nieuwe bancaire toetreders zoals Google en Facebook?

Om iets te kunnen zeggen over de richting van het toekomstige bancaire business- en verdienmodel is het goed om te kijken naar de karakteristieken van de bancaire klant van de toekomst. Voor de jongste internet generatie zijn begrippen als online, real-time, en 24/7 en multichannel, geen innovaties maar vanzelfsprekendheden, en stralen merken als Google, Facebook en Apple mogelijk net zoveel, zo niet meer vertrouwen uit dan de huidige banken. Met de verdergaande digitalisering van de bancaire dienstverlening in het achterhoofd is het goed om te beseffen dat de jongste internet generatie slechts in beperkte mate gewend is om te betalen voor online dienstverlening: het nieuws, Whatsapp, Gmail en Facebook zijn immers ook ‘gratis’. Bij een verdergaande digitalisering van bancaire diensten zorgt dit gegeven voor uitdagingen ten aanzien van het toekomstige verdienmodel van de bank.

Auteurs: Marijn Wiersma, Gabriela van der Linden, Freek Tanis, Heleen Tiemersma, Bank of the Future

Als we over tien jaar terugkijken naar 2011/2012, wat zal dan het meest in het oog springen? Ongetwijfeld zullen sommigen denken aan de opkomst van sociale netwerken. Anderen aan de Arabische lente, de opkomst van populistische partijen in de politieke arena, of aan de wereldwijde doorbraak van smart phones en de iPad. Voor de meesten zal een bepalende herinnering zijn het falen van het bankwezen en de ineenstorting van het financiële systeem.

Het gesprek rond ethisch bankieren heeft zijn weg gevonden naar menig huis, kantoor, bar en café. Een veel minder besproken onderwerp is echter onze eigen rol bij het gebruik van geld en hoe dat uiteindelijk heeft geleid tot een instabiel financieel systeem.

Banken en beleggers sturen traditiegetrouw op de afweging tussen risico en rendement. Nu we echter de grenzen van de biocapaciteit van de aarde bereiken (of er volgens de World Business Council for Sustainable Development reeds overheen zijn) en hier toch binnenkort met negen miljard mensen veilig en in relatieve welvaart willen leven, is het optimaliseren van alleen financiële risico’s en rendementen niet langer voldoende. Het waarderen van niet-financiële risico’s en maatschappelijke rendementen is nodig om te bankieren voor een werkelijk duurzame economische ontwikkeling. Biedt de Bank van de Toekomst mogelijk de innovatie om dit maatschappelijk rendement uit te keren aan haar klanten?

Het bereiken van een transformatie naar een groenere economie via politieke coördinatie is op de recente klimaattop in Durban opnieuw een moeizaam traject gebleken. Welvaartscreatie binnen de grenzen van de capaciteit van de aarde vereist een directe economische prikkel, die het handelen nu verbindt aan de lange termijn doelstellingen van het behoud van de biocapaciteit voor toekomstige generaties. De financiële sector vormt de sleutel tot dit probleem: via de financiële markten dient duurzaamheid een prijs te krijgen.

Door Jan Jaap Omvlee, Finance writer

De grootbanken in Nederland moeten keuzes maken. Alles willen doen is geen optie meer. En de klant heeft volop alternatieven. Nieuwe spelers zijn klantvriendelijker, sneller, goedkoper en efficiënter. Er zullen vier winnaars overblijven. ‘Get ready to leave your bank’, roept een van hen op www.simple.com.

1. De Nutsbanken

De bank van de toekomst is een klantvriendelijke, zwaar gereguleerde, efficiënt draaiende datafabriek die profiteert van schaalvoordelen. Een typische overheidsbank: duurzaam en transparant. Degelijk en overzichtelijk. Met een heldere productenportfolio waar de particuliere klant terecht kan voor betalingsverkeer, spaarproducten, kredieten, verzekeringen en hypotheken met een plafond. Een bank zonder leverage of bonussen. Een bank die risico’s, transacties en ‘prop trading’ overlaat aan de zakenbank 2.0.

De Nederlandse overheid is sterk verweven geraakt met de bancaire sector, als gevolg van (impliciete) garanties en daadwerkelijke financiële steun. Tegelijkertijd tast de Europese schuldencrisis de kredietwaardigheid van overheden aan, waaronder die van Nederland. Daarnaast worden pensioenfondsen en verzekeraars door veranderende wet- en regelgeving gedwongen hun positie als langetermijn-investeerder te herzien. De vraag dient zich dan ook aan of het financiële systeem nog wel ondersteunend kan zijn aan de groei van de reële economie. Ofwel, hoe houden we het systeem in de lucht?