Nederland

Echte bankiers werken samen

Auteur: Marleen Janssen Groesbeek, beleidsmedewerker duurzaamheid bij Eumedion en oprichter van het Platform Pure Winst

Als ouderwets opgeleide econoom heb ik geleerd dat het ondernemers en bedrijven verboden moet worden om met elkaar samen te werken en afspraken te maken. De grote argwaan voor kartelvorming wordt vaak geïllustreerd door het beroemde citaat uit ‘An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations’, geschreven door een van mijn favoriete filosofen Adam Smith (1723-1790). Smith schrijft: “people of the same trade seldom meet together, even for merriment and diversion, but the conversation ends in a conspiracy against the public, or in some contrivance to raise prices.”Net zoals dat andere beroemde citaat over de onzichtbare hand, is ook dit citaat decennia geleden uit zijn context gehaald en gebruikt door de klassieke economen om vrije markten te bevorderen. Iets waar niets op tegen is, mits de markten maar in staat zijn om alles wat er toe doet in te prijzen. Het is ook in die tijd dat werd bedacht dat de kosten van externe effecten van de markten – vervuiling, uitputting en uitbuiting – maar gedragen moesten worden door de gemeenschap. Wat de klassieke economen toen nog niet konden weten, was dat de industriële revolutie wel erg veel negatieve externe effecten zou genereren.

Dat Smith zich zorgen maakte over kartelvorming was niet zo vreemd. In zijn tijd bestond de Britse economie eigenlijk alleen maar uit kartels: dat waren de gilden. Ook in andere Europese landen beheersten gilden, zeg maar de brancheorganisaties van de 18e eeuw, de economie. Het was hen niet verboden om afspraken te maken, sterker nog, het systeem kon alleen maar functioneren omdat er geen vrije toetreding was: alleen na toestemming van het bestuur van het gilde kon je wever, bakker, smid, bankier of handelaar zijn.

Smith zelf wordt een mooie rol toegedicht bij het doorbreken van de macht van de gilden en het bevorderen van de innovatie die leidde tot de industriële revolutie: hij zorgde dat James Watt zich kon vestigen als een instrumentenmaker, ook een beroep dat onder de gilden viel. Maar terugkijkend is de start van de industriële revolutie vooral een optelsom van verschillende ontwikkelingen. De revolutie zorgde voor een andere werkverdeling in de maatschappij – niet voor iedereen even fijn, denk aan de grootschalige inzet van kinderarbeid – en zo werd de monopoliemacht van de gilden gebroken.

Meer dan drie eeuwen later zijn we tot de ontdekking gekomen dat het gedachtegoed van de industriële revolutie niet op alle fronten ons een betere kwaliteit van leven en welvaart brengt. Concurrentie en schaalvergroting hebben geleid tot een kaalslag in het aantal aanbieders van bepaalde producten en diensten. In de supermarkten kunnen we wel kiezen uit zeven soorten pindakaas, maar er zijn geen zeven grote supermarktketens meer. Hoogstens hier en daar wat buurtwinkels.

Natuurlijk wil ik niet terug naar de tijd van de gilden, maar een beetje meer samenwerking tussen bedrijven en financiële instellingen nu we een aantal grote wereldkwesties als klimaatverandering, grondstoffenschaarste, afvalproblemen (plastic soep), staatsschulden en gebrek aan sociale cohesie moeten oplossen, lijkt me een beter idee dan de race naar de bodem via concurrentie.

Er worden verschillende voorzichtige pogingen gedaan door financiële instellingen om meer samen op te trekken zonder hun eigen identiteit te verliezen en zonder het gevaar te lopen door de toezichthouder van Smithiaanse samenzweringen beschuldigd te worden. Mijn eigen organisatie Eumedion is daar een voorbeeld van. Door betrokken aandeelhouderschap te bevorderen onder institutionele beleggers kunnen beursgenoteerde bedrijven aangesproken worden op hun prestaties op het gebied van governance, milieu, arbeidsrechten en maatschappij.

ING en Rabobank hebben een poging gedaan om de discussie over de Nederlandse woningmarkt te beginnen om zo gezamenlijk een oplossing voor de dalende prijzen en de stagnatie te vinden. Nu er ook een meerderheid in de politiek is die iets aan de perverse effecten van de hypotheekrenteaftrek wil doen, is er mogelijk weer momentum voor alle banken om alvast te anticiperen op eventuele problemen in de toekomst en van de risico’s kansen te maken.

Dit zijn twee voorbeelden van een zelfde soort financiële instellingen, maar gegeven de beperkingen van Basel 3 die er voor de banken aankomen, zou het voor de financiering van hernieuwbare energie een uitkomst zijn als de verschillende financiële instellingen – pensioenfondsen, vermogensbeheerders, private equity-partijen, venture capital-organisaties en banken – creatieve oplossingen zouden kunnen bedenken waardoor de zelfvoorzienendheid van Nederland op het gebied van energie bevorderd zou kunnen worden. Maar er zijn meer terreinen waar een gezamenlijk deltaplan geen kwaad kan: vastgoedmarkt, gezondheidszorg, onderwijs.

Creatieve financiering is niet een term die, tegenwoordig, erg goed valt. Net als samenwerking tussen commerciële partijen heeft een creatieve aanpak door misbruik en slechte inschattingen een negatieve klank gekregen. Zolang de link tussen het doel, het bevorderen van een duurzame (in alle betekenissen van het woord) economie en de middelen, het beschikbare geld, niet uit het oog verloren wordt, is er niets mis met creativiteit en innovatieve financiële mogelijkheden. We zijn het aan onze stand verplicht om prudent met de toevertrouwde middelen om te gaan, maar het mag niet doorslaan naar angst en somberheid over de toekomst. Dat betekent dat we nu al zo moeten handelen en rendementen moeten berekenen die laten zien dat we toekomstige generaties net zo belangrijk vinden als de huidige. Het is daarom ook essentieel dat we met deze door KPMG terecht aangezwengelde discussie over een bank van de toekomst een brug slaan naar financiën van de toekomst. Dan hoeft een heleboel mensen niet meer bang te zijn dat hun kinderen het slechter zullen hebben dan zij.

De inzichten en meningen in deze blog zijn die van de auteur en geven niet noodzakelijkerwijs de inzichten en meningen van KPMG Advisory N.V. of een andere KPMG member firm weer.

  • StumbleUpon
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • LinkedIn

Plaats een Reactie




Uw email addres zal niet openbaar gemaakt worden.