Inrichten van een toekomstbestendig financieel systeem

in Financial Services, 05.04.2012

De Nederlandse overheid is sterk verweven geraakt met de bancaire sector, als gevolg van (impliciete) garanties en daadwerkelijke financiële steun. Tegelijkertijd tast de Europese schuldencrisis de kredietwaardigheid van overheden aan, waaronder die van Nederland. Daarnaast worden pensioenfondsen en verzekeraars door veranderende wet- en regelgeving gedwongen hun positie als langetermijn-investeerder te herzien. De vraag dient zich dan ook aan of het financiële systeem nog wel ondersteunend kan zijn aan de groei van de reële economie. Ofwel, hoe houden we het systeem in de lucht?

Het startpunt: gezonde banken zijn van belang voor de Nederlandse economie
Traditioneel speelt de bancaire sector een dominante rol in de verstrekking van financiering aan Nederlandse bedrijven. Eind 2011 stond bij Nederlandse banken voor EUR 741 miljard aan krediet uit aan de reële Nederlandse economie. Dat komt neer op 122% van ons BBP. Ter vergelijking, in Duitsland ligt dit percentage op 94%¹. De Nederlandse economie is vanwege deze afhankelijkheid van banken gebaat bij goed gefinancierde banken die tegen een stootje kunnen.

Financieringsrisico’s voor banken
Echter, aan de financiering van banken kleeft momenteel een aantal risico’s:

  • Door de kredietcrisis speelt de overheid een belangrijke rol in de huidige financiering van banken. Banken hebben in 2008 en 2009 relatief goedkope financiering verkregen. Gegeven de druk op de overheidsfinanciën is het de vraag in welke mate deze ‘overheidssubsidie’ in stand kan blijven.
  • Pensioenfondsen en verzekeraars hebben te maken met veranderende accounting regels (IAS 19, IFRS 4) en wetgeving (Solvency II) die prikkels met zich meebrengen om hun beleggingsportefeuille te veranderen. Het is bijvoorbeeld niet ondenkbaar dat ‘veilige’ staatsobligaties meer interesse ontvangen dan de meeste beleggingsmogelijkheden in banken. Het resterende belang van pensioenfondsen en verzekeraars in de financiering van banken kan daardoor deels (tijdelijk) wegvallen.
  • Nederlandse banken zijn per saldo afhankelijk van buitenlandse partijen om kredietverlening aan Nederlandse huishoudens en bedrijven te financieren. De netto vorderingen zijn bovendien sinds 2000 naar schatting vertienvoudigd². Dit leidt ertoe dat banken gevoeliger zijn voor crises in het buitenland en de perceptie van het buitenland op Nederland.

Het hernieuwen van de goedkope financiering voor Nederlandse banken lijkt door bovenstaande moeilijker te worden, hetgeen de toekomstbestendigheid onder druk kan zetten. De risico’s lijken door steun van o.a. de ECB te zijn gemitigeerd.

Echter, dit betreft met name tijdelijke steun. Banken hebben tijd gekregen om hun financieringstrategie toekomstbestendig te maken. Daarmee kan een scenario van ‘onbetaalbare’ financieringskosten die worden afgewenteld op bedrijven en huishoudens worden voorkomen.

Een oplossing kan binnen de bankensector liggen…
Een mogelijke oplossing voor een toekomstbestendige financiering kan binnen de Nederlandse bankensector liggen. In dit kader wordt het aantrekken van Europees spaargeld vaak genoemd, maar de groei hiervan lijkt onvoldoende om nieuwe leningen te financieren. Immers, spaargeld uit het Eurogebied levert al vele jaren een stabiele bijdrage van ongeveer 35% aan de financiering van Nederlandse banken³. Spaargeld zal dan ook uit van buiten het Eurogebied moeten komen.

Wat is dan de mogelijke oplossing? Kan die schuilgaan in gedekte obligaties? Ze lijken internationaal aan populariteit te winnen[4]. Ondanks de sterke groei die deze vorm van financiering doormaakt in Nederland, is het in absolute termen nog een klein onderdeel van de financiering van Nederlandse banken (van EUR 4,3 mrd in 2009 tot EUR 10,9 mrd in 2011, derde kwartaal)[5].

Gedekte obligaties kennen voordelen: de Solvency II regelgeving kent bijvoorbeeld prikkels voor verzekeraars om juist voor dergelijke obligaties te kiezen. Maar nadelen zijn er ook, zo kan het ten koste gaan van de rating van banken op ongedekte obligaties.

…maar de oplossing kan ook fundamenteler zijn
Een compleet andere oplossing bevindt zich op het gebied van de inrichting van het financiële systeem. De functie die banken innemen kan bijvoorbeeld deels worden overgenomen door institutionele partijen, waardoor de financieringsbehoefte bij banken wordt verminderd en de kans op betaalbare financiering wordt vergroot. Daarbij zouden banken hun kennis over het omgaan met kredietrisico’s kunnen aanbieden aan institutionele beleggers zodat zij tot goede keuzes kunnen komen over het al dan niet investeren in specifieke bedrijven. Zoals Lans Bovenberg (Universiteit van Tilburg) en Remco Polman (Solid Mortgages) al eerder in een artikel verwoordden: “benut pensioengelden voor robuustere woningmarkt en financieel stelsel”[6].

Een bijkomend voordeel is dat een dergelijke herinrichting de mogelijkheid biedt om een betere balans tussen bezittingen, schulden en vermogen in Nederland aan te brengen. Ter illustratie, Nederlandse huishoudens hebben vergeleken met andere landen veel pensioenrechten (bezitting) opgebouwd, maar tegelijkertijd hebben ze ook een grote hypotheekschuld. Hervormingen kunnen hier verandering in aanbrengen, zonder dat per saldo een gezin er slechter van wordt.

Om een dergelijke oplossing te laten slagen is een duidelijke macro-economische visie en een centrale coördinatie noodzakelijk[7]. Een rol die bij uitstek lijkt te zijn weggelegd voor de Nederlandse overheid in samenwerking met andere Europese overheden. Hierbij staat centraal dat het financiële systeem ondersteunend is aan haar grootste en tevens enige klant, de reële economie van Nederland.

Bronnen:
[1] Bron: DNB (Statistieken: t5.2.1), Deutsche Bundesbank (Statistieken: PQA350), Eurostat (BBP – huidige prijzen).
[2] Bron: DNB (Statistieken: t5.6).
[3] Bron: DNB (Statistieken: t5.2).
[4] Bron: Financial Times – “Covered bond sales soar amid January flurry”, 22 januari 2012.
[5] Bron: DNB (Cijferreeksen bij Overzicht Financiële Stabiliteit november 2011).
[6] Bron: Mejudice (Benut pensioengelden voor robuustere woningmarkt en financieel stelsel, 8 december 2011).
[7] Zoals ook wordt aanbevolen door de expertgroep bedrijfsfinanciering onder voorzitterschap van drs. T de Swaan in haar advies ‘Naar een gezonde basis: bedrijfsfinanciering na de crisis’ (2011).


Leave a Reply

Your email address will not be published.